شبیخون ترامپ به میراث آمریکا

مهسا مژدهی: آیا انتخاب دونالد ترامپ برای ریاست‌جمهوری ایالات متحده اتفاقی بود یا ریشه در بحران‌های سال‌های اخیر در این کشور داشت؟‌ برای پاسخ به این پرسش می‌توان باید نگاهی به تاریخ این کشور انداخت و ریشه‌ها را جستجو کرد.

فریدون مجلسی دیپلمات پییشین درباره بحرانی که ترامپ با ریاست جمهوری خود برای ایالات‌متحده ایجاد کرده است می‌گوید:ساله ترامپ فقط سیاسی و اقتصادی یا اتحاد با اسرائیل نیست.

مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و سیاسی و فرهنگی وجود دارند که باعث شده فردی مثل ترامپ وجود داشته باشد که هم برای دنیا و هم برای کشورش مساله‌ساز باشد.

لازن به یادآوری است این گفت‌وگو پیش از اسفند ۱۴۰۴ انجام شده است.

مکانیسم ماشه و سناریوهای پیش رو

روزهای پیش‌رو، روزهای تعیین‌کننده‌ای است. مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا و سررسید مکانیسم ماشه، کشور را در موقعیت حساسی قرار داده است. موقعیتی که مسئولان کشور را وامی‌دارد با نگاهی دقیق و همه‌جانبه و به دور از هرگونه موضع‌گیرهای غیرعقلانی، به سمت گره‌گشایی از روابط ایران و آمریکا و به تبع آن به سوی دنیا گام بردارند. شاید این فرصت باقی‌مانده برای احیای روابط با آمریکا و اروپا‌ست؛ البته اگر اراده‌ای برای این اتفاق از سوی ایران و طرف‌های مقابل وجود داشته باشد. شاید گفت‌وگو با چهره‌های سیاسی و کسانی که از دور دستی بر آتش دارند ولی مسائل ایران را از نزدیک دنبال می‌کنند، بتواند ابعادی نامکشوف از این مسئله را بگشاید. به همین مناسبت، با محمدحسین شریف‌زادگان، اقتصاددان و استاد دانشگاه شهید بهشتی که سابقه وزارت در وزارتخانه تعاون‌، کار و رفاه اجتماعی را نیز دارد، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

برخی در جنگ بی‌شرمانه طرف دشمن بودند

داوود حشمتی: جنگ ۱۲ روزه اخیر ایران و اسرائیل، نقطه اوج فشارهای اقتصادی و سیاسی بر ایران بود که واکنش اجتماعی گسترده و همبستگی ملی بی‌سابقه‌ای ایجاد کرد؛ اما پس از پایان جنگ، همبستگی به سرعت کمرنگ شد و شکاف‌های داخلی برجسته شدند. فرخ نگهدار در گفت‌وگو با «شرق» معتقد است تقویت قدرت دفاعی کشور و ایجاد گفت‌وگوی ملی میان دولت، نیروهای سیاسی و منتقدان، به ویژه گروه‌هایی که در انتخابات مشارکت نکردند، ضروری است تا این همبستگی اجتماعی حفظ و به سرمایه‌ای پایدار تبدیل شود. او تأکید دارد برخورد مثبت با منتقدان دلسوز، به رسمیت شناختن آنها و پرهیز از بهره‌برداری جناحی، کلید ایجاد آشتی ملی و تقویت بنیه دفاعی و اجتماعی کشور است.

تکوین دولت‌ سرمایه‌داری در ایران؟

دولت پزشکیان در شرایط ویژه‌‌ای روی کار آمد. معمولا دولت‌هایی از این دست با بحران‌های ناخواسته‌ای روبه‌رو هستند و دولت چهاردهم نیز از این قاعده مستثنا نیست. خاصه اینکه مسعود پزشکیان با شعار «دولت وفاق» سعی دارد تمام طیف‌های سیاسی و فکری کشور را درگیر حل مسائل و مشکلات کشور کند. این رویکرد در گام‌های نخستین امید و دلگرمی بسیاری در میان سیاسیون به وجود آورد؛ امیدی که رفته‌رفته با گذشت زمان رنگ باخت و اکنون پیش از هر چیز موجب انتقاداتی شده که دامان دولت پزشکیان را گرفته است و آنان ناگزیرند برای منتقدان و مطالبه‌گران پاسخی درخور فراهم کنند. در گفت‌وگو با علیرضا رجایی به بحث درباره دولت وفاق و مهم‌تر از آن دولت‌داری و نقش دولت‌های بعد از انقلاب پرداخته‌ایم. رجایی باور دارد دولت‌های جمهوری اسلامی هر یک لحظات خاصی از وضعیت کشور و حکومت را نمایندگی می‌کنند. او درباره دولت هاشمی، احمدی‌نژاد، خاتمی، روحانی و پزشکیان سخن گفته و ویژگی هر یک را به‌ اختصار برمی‌شمارد.

زنگزوری که من می‌شناسم

وقتی از محیطی که در آن زندگی می‌کنیم یا از آن خاطره داریم صحبت می‌کنیم، تفاوت جدی دارد با وقتی کسی به‌عنوان کارشناس و تحلیلگر سیاسی از آنجا می‌گوید. رحیم رئیس‌نیا رابطه‌اش با قفقاز، آذربایجان و ارمنستان از جنس دیگری است؛ آن مناطق را با عشق زیسته و در فراز و فرودهای زندگی جاری مردم آن دیار مشارکت داشته است، اختلافاتشان را از نزدیک لمس کرده و در دوستی‌ها و خوشی‌های آنان سهیم بوده است. او همچون تحلیلگران سیاسی نیست که دستی از دور بر آتش دارند و بر مبنای دانش و مشاهداتشان نظر می‌دهند، بلکه بخشی از همان مردم است و به زبان آنان سخن می‌گوید. رئیس‌نیا آثار و مقالات بسیاری درباره جنبش‌های این مناطق که بر سیاست داخلی ایران در دوره مشروطه مؤثر بوده‌اند، نوشته و منتشر کرده است. او پیش از اینکه گذرگاهی به نام زنگزور وجود داشته باشد، از مشکلات آذربایجان و نخجوان و ارمنستان اطلاع داشته است. شاید آنچه برای رحیم رئیس‌نیا اهمیت فراوانی داشته باشد این نکته است که جریان‌های سوسیالیستی دوره مشروطه از آنجا سرچشمه گرفته و موجب تحول در دیدگاه‌های سیاسی روشنفکران آن دوره شده است. با رحیم رئیس‌نیا درباره تحولات اخیر در این منطقه و تفاهم و صلح ارمنستان و آذربایجان و مسئله زنگزور گفت‌وگو کردیم که بخش‌هایی از این گفت‌وگو به خاطرات او از منطقه اختصاص دارد.

ایران چه نباید بکند؟

بعد از جنگ ۱۲ روزه، کسی انتظار نداشت اتفاق تازه‌ای در منطقه خاورمیانه بیفتد. اما با توافق دولت ارمنستان و آذربایجان برای صلحی پایدار و ایجاد گذرگاه ترامپ در منطقه زنگه‌زور، معادلات پیچیده‌تر شد. روسیه که در جنگ با اوکراین در تلاش بود پای ناتو را از آنجا قطع کند، اینک با جبهه‌ای تازه روبه‌رو شده است. در این معادلات جدید، نقش ایران اهمیت بسیاری دارد و شرایط برای کشور روزبه‌روز دشوارتر می‌شود. با دکتر امیراصلانی درباره این تغییرات به گفت‌وگو‌ نشسته‌ایم.

میهن‌دوستی دموکراتیک

دولت-ملت‌ها پدیده‌ای مدرن هستند و این تفکر نقطه‌ مقابل تفکری است که دولت-ملت را تداوم هویت قومی و فرهنگی ما می‌داند. اختلاف این دو نگرش می‌تواند به دو نوع میهن‌دوستی بینجامد: یکی میهن‌دوستی افراطی یا ناسیونالیسم اقتدارگرا و دیگری میهن‌دوستی گشوده به‌ سوی تجربیات و فرهنگ‌های تازه و به‌ تعبیری ناسیونالیسم دموکراتیک. مردم ایران هر دو نوع ناسیونالیسم را تجربه کرده‌اند؛ نمونه اقتدارگرایی آن را در حکومت پهلوی اول و نوع دموکراتیک آن را در دوره محمد مصدق. بدیهی است که وقتی از ناسیونالیسم دموکراتیک سخن به میان می‌آید، باید از انقلاب مشروطه نیز سخن گفت؛ انقلابی با جریان‌های سیاسی و فکری متفاوت که درصدد بودند تاریخ ایران را دگرگون کنند. همه این طیف‌ها یک انگیزه مشترک داشتند: عشق به ایران و رهایی آن از جهل و بیماری و خرافه. اگرچه مشروطه به خواسته‌های بنیادی خود نرسید، مفاهیمی در این دوره در اذهان مردم و نخبگان حک شده که تا امروز مطالبه بی‌قیدوشرط آن وجود دارد؛ مفاهیمی مانند حکومت قانون، مجلس، آزادی و حقوق ملت. گیرم مطالبه این مفاهیم در دوره‌هایی دچار اوج و حضیض شده باشد اما هرگز انکار نشده و در زمینه تاریخ ایران رسوب کرده و نهادینه شده است. اینک بعد از جنگی کوتاه‌مدت با اسرائیل، بحث میهن و میهن‌دوستی دوباره احیا شده است. دراین‌باره با علیرضا بهتویی، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه سودرتورن سوئد، گفت‌وگو کرده‌ایم.

مهرزاد بروجردی، نویسنده کتاب «روشنفکران ایرانی و غرب»، در رشته‌های علوم سیاسی و جامعه‌شناسی در دانشگاه بوستون تحصیل کرده است و هم‌چنین دانش‌آموختۀ رشته روابط بین‌الملل است و هم‌اکنون نایب رئیس دانشگاه علم و فناوری میزوری و رئیس کالج هنرها، علوم و آموزش این دانشگاه است.

آتش‌بس برای طرفین الزام‌آور است

از لحاظ حقوقی نباید در مورد الزام‌آور بودن آتش‌بس تردید کرد، علتش هم این است که نخست‌وزیر اسرائیل و وزرخارجه ایران هر دو این مسئله را تأکید کرده‌اند و حرف آنها از لحاظ حقوق بین‌الملل الزام‌آور می‌شود. اما تأکید می‌کنم که برداشت کلی من این است که اسرائیل حقوق بین‌الملل را کنار گذاشته، نه‌فقط به خاطر جنگ علیه ایران بلکه از خیلی وقت پیش، کوچک‌ترین اهمیتی نه برای افکار دنیا و نه انتقادات و نه قواعد بین‌المللی قائل است. چون خیالشان راحت است که هر تعداد نقض حقوق بین‌الملل یا جنایت صورت بگیرد، هیچ اتفاقی نمی‌افتد و تحریمی نخواهد شد. نه از طرف سازمان ملل به‌خاطر حضور آمریکا در شورای امنیت و نه حتی کشورهای اروپایی که عکس‌العمل‌شان در مورد جنگ اخیر مایه خجالت جمعی بود.

در این ویدئو، علی لاریجانی مشاور رهبری، جزئیاتی بی‌سابقه از جنگ ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی علیه ایران را فاش می‌کند؛ از نقش آمریکا و اسرائیل در طراحی حمله، تا تهدید به ترور رهبری و پاسخ ایران. چگونه طرح سرنگونی نظام ؟ نقش رهبری، سپاه و مردم در تغییر معادلات چه بود؟

من کاسب صلح هستم

سعید لیلاز تجلی تناقضات بیشترِ ما ایرانیان است. هم ضد سرمایه‌داری و طرفدار عدالت اجتماعی و طبقه کارگر است، و هم از خصوصی‌سازی و احترام به مالکیت خصوصی و سرمایه‌گذاران حمایت می‌کند. هم موافق مذاکره با آمریکا است و هم معتقد است آمریکایی‌ها غیرقابل اعتمادند، از این‌رو یکی از نگرانی‌های او این است که ممکن است این یک تله از طرف آمریکایی‌ها باشد، یعنی ایران و آمریکا به لحاظ ژئوپلتیک نتوانند با هم بسازند که شواهد هم همین را نشان می‌دهد. به همین دلیل، یک توافق تاکتیکی را قابل حصول‌تر می‌داند تا توافق جامع. در عین حال لیلاز باور دارد که بهترین روش بازگشت به مردم و مصالحه و مذاکره با مردم است، همچنین راهکار تقویت اقتصادی و نظامی را مؤثر می‌داند. سعید لیلاز خود را کاسب صلح می‌خواند و می‌گوید: «من شخصا نانم در صلح است و از تحریم هیچ سودی نبرده‌ام. من کاسب صلحم، کاسب تحریم نیستم. این هم که می‌گویند کاسبان تحریم، به نظر من کاسب صلح یا تحریم فرقی ندارند. این تصور بسیار خام و احمقانه‌ای است که برخی‌ها مطرح می‌کنند که می‌گویند کاسبان تحریم نمی‌گذارند! چراکه اگر صلح شود همان کاسبان سابق تحریم صف اول واردات از آمریکا خواهند بود. بنابراین کاسب تحریم و کاسب صلح نداریم».